<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0551"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 551 般若心经发隐</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 551 般若心经发隐</title> <author>明 正相解</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">551</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经发隐</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB15106"> <charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName> <mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15148"> <charName>CBETA CHARACTER CB15148</charName> <mapping cb:dec="998188" type="PUA">U+F3B2C</mapping> <mapping type="unicode">U+26615</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>画</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[书-曰+(且-二+人)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15354"> <charName>CBETA CHARACTER CB15354</charName> <mapping cb:dec="998394" type="PUA">U+F3BFA</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>媸</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[媏-而+(一/虫)]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:07"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0551.0859c" n="0859c"/> <lb ed="X" n="0859c01"/> <cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 551-A 般若波罗蜜多心经发隐序</cb:mulu><head>No. 551-A <lb ed="X" n="0859c02"/><lb ed="R041" n="0904a01"/> 般若波罗蜜多心经发隐序</head> <lb ed="X" n="0859c03"/> <lb ed="X" n="0859c04"/> <lb ed="X" n="0859c05"/><lb ed="R041" n="0904a02"/><p xml:id="pX26p0859c0501">般若之为教也廣博充虚周穷万物种种法门该诠 <lb ed="X" n="0859c06"/><lb ed="R041" n="0904a03"/>此也种种行因该修此也括十界依正之森罗收色 <lb ed="X" n="0859c07"/><lb ed="R041" n="0904a04"/>心之二字开无量方便之多途照五蕴之一空荡人 <lb ed="X" n="0859c08"/><lb ed="R041" n="0904a05"/>心之多执遣六道之昏迷曰境曰心俱融不异是凡 <lb ed="X" n="0859c09"/><lb ed="R041" n="0904a06"/>是圣咸共一如正谓诸法从本来常自寂灭相岂可 <lb ed="X" n="0859c10"/><lb ed="R041" n="0904a07"/>语言文字跂及者哉昔日<persName>世尊</persName>陞座默然良久文殊 <lb ed="X" n="0859c11"/><lb ed="R041" n="0904a08"/>白众云谛观法王法法王法如是此<persName>如来</persName>无说海众 <lb ed="X" n="0859c12"/><lb ed="R041" n="0904a09"/>无闻斯乃真说般若之时也奈何钝浅之流更烦世 <lb ed="X" n="0859c13"/><lb ed="R041" n="0904a10"/>尊摇唇鼓舌无风起浪观小大機说渐顿教由是开 <lb ed="X" n="0859c14"/><lb ed="R041" n="0904a11"/>演五时之异咸会一乘设施九界之别同臻<persName>佛</persName>界然 <lb ed="X" n="0859c15"/><lb ed="R041" n="0904a12"/>此经者文最约而義最廣难尽其奥说者染指而<anchor xml:id="nkr_note_add_0859c1501" n="0859c1501"/><anchor xml:id="beg0859c1501" n="0859c1501"/>已<anchor xml:id="end0859c1501"/> <lb ed="X" n="0859c16"/><lb ed="R041" n="0904a13"/>释其名如人百体四肢唯心最灵故曰心经又则般 <lb ed="X" n="0859c17"/><lb ed="R041" n="0904a14"/>若是众生本有之灵心向被五蕴覆积多劫说此照 <lb ed="X" n="0859c18"/><lb ed="R041" n="0904a15"/>见之方开示悟入意登彼岸故曰心经然此经者自 <lb ed="X" n="0859c19"/><lb ed="R041" n="0904a16"/>古及今递代以来註述甚多或泛然而混融或<g ref="#CB15148">画</g>蛇 <lb ed="X" n="0859c20"/><lb ed="R041" n="0904a17"/>而添足今之饶舌多附臆说是中既以人法各四派 <lb ed="X" n="0859c21"/><lb ed="R041" n="0904a18"/>分演義名曰发隐而于足上又添足焉敢露一斑览 <lb ed="X" n="0859c22"/><lb ed="R041" n="0904b01"/>者哂叱。</p><p xml:id="pX26p0859c2204" cb:place="inline">时 <lb ed="X" n="0859c23" type="honorific"/><lb ed="R041" n="0904b02"/>崇祯八年岁在乙亥五月下浣比丘正相体如识</p></cb:div> <lb ed="X" n="0859c24"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">般若波罗蜜多心经发隐</cb:mulu> <pb ed="X" xml:id="X26.0551.0860a" n="0860a"/> <lb ed="X" n="0860a01"/><cb:docNumber>No. 551</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0860a02"/><lb ed="R041" n="0904b04"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>般若波罗蜜多心经发隐</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0860a03"/> <lb ed="X" n="0860a04"/> <lb ed="X" n="0860a05"/><lb ed="R041" n="0904b05"/><byline cb:type="author">绳天台教後学比丘 正相 解</byline> <lb ed="X" n="0860a06"/><lb ed="R041" n="0904b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0860a0601">△初释经题。</p><p xml:id="pX26p0860a0606" cb:place="inline">山家大师凡释经题先立五重玄 <lb ed="X" n="0860a07"/><lb ed="R041" n="0904b07"/>義一释名二辨体三明宗四论用五判教相夫如 <lb ed="X" n="0860a08"/><lb ed="R041" n="0904b08"/>来说法法必有名名必显体体显由宗宗成有用 <lb ed="X" n="0860a09"/><lb ed="R041" n="0904b09"/>以判教相有此五重如网得纲如衣得领一经之 <lb ed="X" n="0860a10"/><lb ed="R041" n="0904b10"/>旨灼然在目今经以单法为名实相为体大乘因 <lb ed="X" n="0860a11"/><lb ed="R041" n="0904b11"/>果为宗度苦为用熟酥为教相。</p><p xml:id="pX26p0860a1113" cb:place="inline">〇一释名者而有 <lb ed="X" n="0860a12"/><lb ed="R041" n="0904b12"/>通别通者十二分教总名曰经别则有七或单或 <lb ed="X" n="0860a13"/><lb ed="R041" n="0904b13"/>复或具足三而立名也今经以单法为名也梵语 <lb ed="X" n="0860a14"/><lb ed="R041" n="0904b14"/>般若华言智慧又云净慧智慧者以照了为義通 <lb ed="X" n="0860a15"/><lb ed="R041" n="0904b15"/>乎凡圣净慧者出缠为義直照理故此慧破诸妄 <lb ed="X" n="0860a16"/><lb ed="R041" n="0904b16"/>念称理圆极无分而分三种名别一实相般若所 <lb ed="X" n="0860a17"/><lb ed="R041" n="0904b17"/>观理体是也二观照般若能观妙慧是也三文字 <lb ed="X" n="0860a18"/><lb ed="R041" n="0904b18"/>般若即所诠显密句義是也分而不分唯是一体 <lb ed="X" n="0860a19"/><lb ed="R041" n="0905a01"/>用有三名非三非一而三而一宛然有此二義故 <lb ed="X" n="0860a20"/><lb ed="R041" n="0905a02"/>不翻也又般若者果上证得极理甚深不同因中 <lb ed="X" n="0860a21"/><lb ed="R041" n="0905a03"/>轻薄系尊重不翻也波罗蜜多者华言到彼岸对 <lb ed="X" n="0860a22"/><lb ed="R041" n="0905a04"/>此而言彼也此般若圣凡一体物我同根弥满淸 <lb ed="X" n="0860a23"/><lb ed="R041" n="0905a05"/>净本无彼此即以淸净心中照而不寂一念妄动 <lb ed="X" n="0860a24"/><lb ed="R041" n="0905a06"/>而生人我起乎烦恼依烦恼而长生死立生死为 <pb ed="X" xml:id="X26.0551.0860b" n="0860b"/> <lb ed="X" n="0860b01"/><lb ed="R041" n="0905a07"/>此岸烦恼为中流涅槃为彼岸四教四门各论彼 <lb ed="X" n="0860b02"/><lb ed="R041" n="0905a08"/>此抱长迷而不觉居众苦而自甘者凡夫此岸也 <lb ed="X" n="0860b03"/><lb ed="R041" n="0905a09"/>解三空而自脱修谛缘而取证者声闻与缘觉也 <lb ed="X" n="0860b04"/><lb ed="R041" n="0905a10"/>虽脱分段由居变易此岸而为尘沙界断依智照 <lb ed="X" n="0860b05"/><lb ed="R041" n="0905a11"/>理分破无明分证三德者菩萨也仍居变易岸头 <lb ed="X" n="0860b06"/><lb ed="R041" n="0905a12"/>至等觉<anchor xml:id="nkr_note_add_0860b0601" n="0860b0601"/><anchor xml:id="beg0860b0601" n="0860b0601"/>已<anchor xml:id="end0860b0601"/>仍曰到而未极此通前三教而论彼此 <lb ed="X" n="0860b07"/><lb ed="R041" n="0905a13"/>若从圆教勝说生死即涅槃无灭可证此则无到 <lb ed="X" n="0860b08"/><lb ed="R041" n="0905a14"/>而到却而观之生死涅槃俱为幻梦所谓圆满菩 <lb ed="X" n="0860b09"/><lb ed="R041" n="0905a15"/>提归无所得也心者即所辨之体也而有三别一 <lb ed="X" n="0860b10"/><lb ed="R041" n="0905a16"/>曰肉团心二曰缘虑心三曰灵知心肉团心者父 <lb ed="X" n="0860b11"/><lb ed="R041" n="0905a17"/>母血气所生今现在五脏中者是为二心之附托 <lb ed="X" n="0860b12"/><lb ed="R041" n="0905a18"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0860b1201" n="0860b1201"/><anchor xml:id="beg0860b1201" n="0860b1201"/>已<anchor xml:id="end0860b1201"/>缘虑心者今对六尘境上缘而分别者是灵 <lb ed="X" n="0860b13"/><lb ed="R041" n="0905b01"/>知心者混千差而不滥亘万古以长今竖穷三际 <lb ed="X" n="0860b14"/><lb ed="R041" n="0905b02"/>而无来无去横遍十虚而无欠无馀在圣不增处 <lb ed="X" n="0860b15"/><lb ed="R041" n="0905b03"/>凡不减为前二心之所混者为之迷识此三心而 <lb ed="X" n="0860b16"/><lb ed="R041" n="0905b04"/>不杂者为之悟融二心为一体者为之证凡夫认 <lb ed="X" n="0860b17"/><lb ed="R041" n="0905b05"/>肉团心为心尙迷缘虑而况灵知外道以缘虑心 <lb ed="X" n="0860b18"/><lb ed="R041" n="0905b06"/>为灵知以昏扰扰相以为心性一迷为心决定惑 <lb ed="X" n="0860b19"/><lb ed="R041" n="0905b07"/>为色身之内而不知外洎虚空山河大地咸是妙 <lb ed="X" n="0860b20"/><lb ed="R041" n="0905b08"/>明心中之所现物众生在湛湛灵知之中枉受生 <lb ed="X" n="0860b21"/><lb ed="R041" n="0905b09"/>灭之苦<persName>如来</persName>在区区生灭之中恒居涅槃所以诠 <lb ed="X" n="0860b22"/><lb ed="R041" n="0905b10"/>种种法门莫非为此心也经者一代之总名梵语 <lb ed="X" n="0860b23"/><lb ed="R041" n="0905b11"/>修多罗翻为契经契理契機故也又经者训法训 <lb ed="X" n="0860b24"/><lb ed="R041" n="0905b12"/>常十界同轨之谓法三世不易之谓常又金口所 <pb ed="X" xml:id="X26.0551.0860c" n="0860c"/> <lb ed="X" n="0860c01"/><lb ed="R041" n="0905b13"/>宣之圣训故云经。</p><p xml:id="pX26p0860c0108" cb:place="inline">〇二辨体者即一经所诠之理 <lb ed="X" n="0860c02"/><lb ed="R041" n="0905b14"/>体经云是诸法空相空即无也无相之相名为实 <lb ed="X" n="0860c03"/><lb ed="R041" n="0905b15"/>相三般若中实相般若是也後之宗归极于此用 <lb ed="X" n="0860c04"/><lb ed="R041" n="0905b16"/>则起发于此六度之源首诸法之正印故实相此 <lb ed="X" n="0860c05"/><lb ed="R041" n="0905b17"/>经之体也。</p><p xml:id="pX26p0860c0505" cb:place="inline">〇三明宗者即观照之智为能到之因 <lb ed="X" n="0860c06"/><lb ed="R041" n="0905b18"/>究竟涅槃为所到之果全性起修宗即体家之宗 <lb ed="X" n="0860c07"/><lb ed="R041" n="0906a01"/>全修在性体即宗家之体行始为因行终为果行 <lb ed="X" n="0860c08"/><lb ed="R041" n="0906a02"/>始则照蕴空为因行终即究竟涅槃为果故大乘 <lb ed="X" n="0860c09"/><lb ed="R041" n="0906a03"/>因果为此经之宗也。</p><p xml:id="pX26p0860c0909" cb:place="inline">〇四论用者即文字般若因 <lb ed="X" n="0860c10"/><lb ed="R041" n="0906a04"/>文显理因理发行超二死越中流度一切苦厄得 <lb ed="X" n="0860c11"/><lb ed="R041" n="0906a05"/>究竟涅槃皆由此经所以度苦厄为此经之力用 <lb ed="X" n="0860c12"/><lb ed="R041" n="0906a06"/>也。</p><p xml:id="pX26p0860c1202" cb:place="inline">〇五判教相者教者圣人被下之言也相者分 <lb ed="X" n="0860c13"/><lb ed="R041" n="0906a07"/>别同异也而有五时之异花严兼阿含但方等对 <lb ed="X" n="0860c14"/><lb ed="R041" n="0906a08"/>般若带法花涅槃纯一无杂今经属第四时通具 <lb ed="X" n="0860c15"/><lb ed="R041" n="0906a09"/>衍门三教而正意在圆题竟。</p> <lb ed="X" n="0860c16"/><lb ed="R041" n="0906a10"/><p xml:id="pX26p0860c1601">△二释经文三初科段。</p><p xml:id="pX26p0860c1610" cb:place="inline">诸经常仪三科分经谓 <lb ed="X" n="0860c17"/><lb ed="R041" n="0906a11"/>序正流通今经文略義廣始不见序分终不见流 <lb ed="X" n="0860c18"/><lb ed="R041" n="0906a12"/>通今欲解释拟分三段大约如遗教经之例也。</p> <lb ed="X" n="0860c19"/><lb ed="R041" n="0906a13"/><p xml:id="pX26p0860c1901">初序分此经无通序但有别序或者通序在大部 <lb ed="X" n="0860c20"/><lb ed="R041" n="0906a14"/>译师略也别序从观自在下至度一切苦厄别序 <lb ed="X" n="0860c21"/><lb ed="R041" n="0906a15"/>也且贤首孤山二疏之中一云略标纲要一云據 <lb ed="X" n="0860c22"/><lb ed="R041" n="0906a16"/>行标起其意均此。</p><p xml:id="pX26p0860c2208" cb:place="inline">二从舍利子色不异空至是 <lb ed="X" n="0860c23"/><lb ed="R041" n="0906a17"/>无等等咒是正宗能除一切苦咒尽为流通也此 <lb ed="X" n="0860c24"/><lb ed="R041" n="0906a18"/>经说处一云甚深秘藏中说如圆觉之类也一云 <pb ed="X" xml:id="X26.0551.0861a" n="0861a"/> <lb ed="X" n="0861a01"/><lb ed="R041" n="0906b01"/>王城鹫岭若约大部般若当在<name role="" type="person">鹫山</name>。</p><p xml:id="pX26p0861a0115" cb:place="inline">△二译师。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0861a02"/><lb ed="R041" n="0906b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0861a0201">唐三藏法师<name role="" type="person">玄奘</name>奉 诏译。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0861a03"/><lb ed="R041" n="0906b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0861a0301">此七<persName>佛</persName>译经之师也相传谓栴檀<persName>佛</persName>之化身但未 <lb ed="X" n="0861a04"/><lb ed="R041" n="0906b04"/>考的大师俗姓陈氏颖川人仲弓之後裔生而知 <lb ed="X" n="0861a05"/><lb ed="R041" n="0906b05"/>之过目不忘幼学儒典壮讨竺坟寻论一十七周 <lb ed="X" n="0861a06"/><lb ed="R041" n="0906b06"/>经历百有馀载贞观十九年松稍东向法众迎归 <lb ed="X" n="0861a07"/><lb ed="R041" n="0906b07"/>敕命<name role="" type="person">弘福寺</name>翻译具如传载凡经五译一罗什译 <lb ed="X" n="0861a08"/><lb ed="R041" n="0906b08"/>名摩诃般若波罗蜜大明咒经二奘师即此是也 <lb ed="X" n="0861a09"/><lb ed="R041" n="0906b09"/>三般若利言译名与奘师同四法月译名普遍智 <lb ed="X" n="0861a10"/><lb ed="R041" n="0906b10"/>藏般若波罗蜜<anchor xml:id="nkr_note_orig_0861001" n="0861001"/>多经五施护译名<persName>佛</persName>说圣母般若 <lb ed="X" n="0861a11"/><lb ed="R041" n="0906b11"/>波罗蜜多心经今所释者俱照奘师译本有二意 <lb ed="X" n="0861a12"/><lb ed="R041" n="0906b12"/>故何者一奘师西竺去来途中以此经为濯障之 <lb ed="X" n="0861a13"/><lb ed="R041" n="0906b13"/>资二世间传持者俱依此本彼国经历具载本传 <lb ed="X" n="0861a14"/><lb ed="R041" n="0906b14"/>此不繁引。</p><p xml:id="pX26p0861a1405" cb:place="inline">△三正释经文初序分三初出能修之 <lb ed="X" n="0861a15"/><lb ed="R041" n="0906b15"/>人。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0861a16"/><lb ed="R041" n="0906b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0861a1601">观自在菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0861a17"/><lb ed="R041" n="0906b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0861a1701">此经家序先能修之人有因有果有通有别观自 <lb ed="X" n="0861a18"/><lb ed="R041" n="0906b18"/>在者修因美号也三智一心中发三谛一心中照 <lb ed="X" n="0861a19"/><lb ed="R041" n="0907a01"/>在空不離假中在假不别空中在中双照空假圆 <lb ed="X" n="0861a20"/><lb ed="R041" n="0907a02"/>融无碍俱非作意故云自在自在即真我真我无 <lb ed="X" n="0861a21"/><lb ed="R041" n="0907a03"/>我而无所不我即是实相故云自在此释因也又 <lb ed="X" n="0861a22"/><lb ed="R041" n="0907a04"/>观世音者观即能观之智从实相体发中道智以 <lb ed="X" n="0861a23"/><lb ed="R041" n="0907a05"/>中道智照法界理故云观音者所观之境即十界 <lb ed="X" n="0861a24"/><lb ed="R041" n="0907a06"/>之機类音殊唱应以何身而得度者即现何身而 <pb ed="X" xml:id="X26.0551.0861b" n="0861b"/> <lb ed="X" n="0861b01"/><lb ed="R041" n="0907a07"/>为说法三十四圣容非前非後一时普现如一月 <lb ed="X" n="0861b02"/><lb ed="R041" n="0907a08"/>在天影临万水故云观世音此释果号也通者凡 <lb ed="X" n="0861b03"/><lb ed="R041" n="0907a09"/>修般若之人念念照常理心心息幻尘境观一如 <lb ed="X" n="0861b04"/><lb ed="R041" n="0907a10"/>而无差忒故云自在别者菩萨<anchor xml:id="nkr_note_add_0861b0401" n="0861b0401"/><anchor xml:id="beg0861b0401" n="0861b0401"/>已<anchor xml:id="end0861b0401"/>修<anchor xml:id="nkr_note_add_0861b0402" n="0861b0402"/><anchor xml:id="beg0861b0402" n="0861b0402"/>已<anchor xml:id="end0861b0402"/>证遗龟鉴 <lb ed="X" n="0861b05"/><lb ed="R041" n="0907a11"/>于像季使後人当修当证绳模笵于末世也。</p><p xml:id="pX26p0861b0518" cb:place="inline">△二 <lb ed="X" n="0861b06"/><lb ed="R041" n="0907a12"/>约所修法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0861b07"/><lb ed="R041" n="0907a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0861b0701">行深般若波罗蜜多时。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0861b08"/><lb ed="R041" n="0907a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0861b0801">行者修行也修是止善自利行是行善化他此示 <lb ed="X" n="0861b09"/><lb ed="R041" n="0907a15"/>修证之法也此般若非浅识凡夫乃至二乘人之 <lb ed="X" n="0861b10"/><lb ed="R041" n="0907a16"/>所能解谓之深时者機理契会之时也若约教释 <lb ed="X" n="0861b11"/><lb ed="R041" n="0907a17"/>者般若有二共不共之别也此般若迭论浅深前 <lb ed="X" n="0861b12"/><lb ed="R041" n="0907a18"/>前为浅後後为深大意唯在圆教彻法底源圆修 <lb ed="X" n="0861b13"/><lb ed="R041" n="0907b01"/>圆断圆证故云深圆觉经云知幻即離不假方便 <lb ed="X" n="0861b14"/><lb ed="R041" n="0907b02"/>離幻即觉亦无渐次是也。</p><p xml:id="pX26p0861b1411" cb:place="inline">△三示正修四初照见 <lb ed="X" n="0861b15"/><lb ed="R041" n="0907b03"/>二五蕴三皆空四度苦厄。</p><p xml:id="pX26p0861b1511" cb:place="inline">初照见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0861b16"/><lb ed="R041" n="0907b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0861b1601">照见五蕴皆空度一切苦厄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0861b17"/><lb ed="R041" n="0907b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0861b1701">照者能照之智见即所照之境以四智照之一道 <lb ed="X" n="0861b18"/><lb ed="R041" n="0907b06"/>慧智见道实性破诸色相开<persName>佛</persName>知见故二道种智 <lb ed="X" n="0861b19"/><lb ed="R041" n="0907b07"/>知十法界诸道种别解惑之相荡十法界依正之 <lb ed="X" n="0861b20"/><lb ed="R041" n="0907b08"/>色示<persName>佛</persName>知见故三一切智知一切法一切寂灭離 <lb ed="X" n="0861b21"/><lb ed="R041" n="0907b09"/>诸动相悟<persName>佛</persName>知见故四一切种智知一相法一相 <lb ed="X" n="0861b22"/><lb ed="R041" n="0907b10"/>寂灭平等无二離差别相入<persName>佛</persName>知见故前前为粗 <lb ed="X" n="0861b23"/><lb ed="R041" n="0907b11"/>後後为细。</p><p xml:id="pX26p0861b2305" cb:place="inline">五蕴者色受想行识是智所照境蕴 <lb ed="X" n="0861b24"/><lb ed="R041" n="0907b12"/>以积聚为義慧性空寂五蕴聚积使窄塞故阴以 <pb ed="X" xml:id="X26.0551.0861c" n="0861c"/> <lb ed="X" n="0861c01"/><lb ed="R041" n="0907b13"/>覆盖为義般若灵明五阴覆盖使昏迷故色者依 <lb ed="X" n="0861c02"/><lb ed="R041" n="0907b14"/>正二报凡可著眼谓之色领色影响入心谓之受 <lb ed="X" n="0861c03"/><lb ed="R041" n="0907b15"/>逐一思念谓之想欲生取著谓之行分别妍<g ref="#CB15354">媸</g>谓 <lb ed="X" n="0861c04"/><lb ed="R041" n="0907b16"/>之识初阴属身馀四属心合而观之但有名色二 <lb ed="X" n="0861c05"/><lb ed="R041" n="0907b17"/>字<persName>佛</persName>为迷心重者开心为四受想行识也迷色重 <lb ed="X" n="0861c06"/><lb ed="R041" n="0907b18"/>者开色为六即六根也色心俱迷者开十八界所 <lb ed="X" n="0861c07"/><lb ed="R041" n="0908a01"/>以论云一切世间中但有名与色若欲如实观但 <lb ed="X" n="0861c08"/><lb ed="R041" n="0908a02"/>当观名色。</p><p xml:id="pX26p0861c0805" cb:place="inline">皆空者即照见也五蕴生起如水成 <lb ed="X" n="0861c09"/><lb ed="R041" n="0908a03"/>冰照见皆空如汤消冰其冰消<anchor xml:id="nkr_note_add_0861c0901" n="0861c0901"/><anchor xml:id="beg0861c0901" n="0861c0901"/>已<anchor xml:id="end0861c0901"/>无别能消唯是 <lb ed="X" n="0861c10"/><lb ed="R041" n="0908a04"/>一水故云皆空。</p><p xml:id="pX26p0861c1007" cb:place="inline">度一切苦厄者一切众生为五 <lb ed="X" n="0861c11"/><lb ed="R041" n="0908a05"/>蕴覆闭慧性以昏扰扰相而为心性匍匐三界没 <lb ed="X" n="0861c12"/><lb ed="R041" n="0908a06"/>二死海枉受诸苦虽终日行而不自觉今观五蕴 <lb ed="X" n="0861c13"/><lb ed="R041" n="0908a07"/>皆空般若内熏发本明耀卓然烁破生死涅槃俱 <lb ed="X" n="0861c14"/><lb ed="R041" n="0908a08"/>为幻梦非到而到非度而度何苦厄之实有也此 <lb ed="X" n="0861c15"/><lb ed="R041" n="0908a09"/>经家叙下正宗正示照见之方法也。</p> <lb ed="X" n="0861c16"/><lb ed="R041" n="0908a10"/><p xml:id="pX26p0861c1601">△二正宗分八初召当機二正示方规三总例四 <lb ed="X" n="0861c17"/><lb ed="R041" n="0908a11"/>蕴四直显性空五空无五蕴六为钝根开色别照 <lb ed="X" n="0861c18"/><lb ed="R041" n="0908a12"/>七印证八四咒牒结。</p><p xml:id="pX26p0861c1809" cb:place="inline">初召当機。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0861c19"/><lb ed="R041" n="0908a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0861c1901">舍利子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0861c20"/><lb ed="R041" n="0908a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0861c2001">舍利此云鹫子即唐言此花梵双擧即对告之人 <lb ed="X" n="0861c21"/><lb ed="R041" n="0908a15"/>也一云身子以母身形得名二云珠子以母美目 <lb ed="X" n="0861c22"/><lb ed="R041" n="0908a16"/>得名此经正化菩萨旁兼二乘今身子众中智慧 <lb ed="X" n="0861c23"/><lb ed="R041" n="0908a17"/>第一呼而告之正显深般若非智莫授而况下凡 <lb ed="X" n="0861c24"/><lb ed="R041" n="0908a18"/>也。</p><p xml:id="pX26p0861c2402" cb:place="inline">△二正示方规四初贴文二约人三约教四三 <pb ed="X" xml:id="X26.0551.0862a" n="0862a"/> <lb ed="X" n="0862a01"/><lb ed="R041" n="0908b01"/>观释。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862a02"/><lb ed="R041" n="0908b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0862a0201">色不异空空不异色色即是空空即是色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862a03"/><lb ed="R041" n="0908b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0862a0301">此照见五蕴皆空之文也法有四句人有四种根 <lb ed="X" n="0862a04"/><lb ed="R041" n="0908b04"/>有利钝智有浅深障有厚薄力不及处阶级自分 <lb ed="X" n="0862a05"/><lb ed="R041" n="0908b05"/>色者依正之幻色空者般若之性空色是空之相 <lb ed="X" n="0862a06"/><lb ed="R041" n="0908b06"/>空谓相之性相从性起相得性融故照之皆空也。</p> <lb ed="X" n="0862a07"/><lb ed="R041" n="0908b07"/><p xml:id="pX26p0862a0701">△二约人三初凡夫二二乘三菩萨。</p> <lb ed="X" n="0862a08"/><lb ed="R041" n="0908b08"/><p xml:id="pX26p0862a0801">色不异空者照见凡夫五蕴皆空也<persName>如来</persName>之法药 <lb ed="X" n="0862a09"/><lb ed="R041" n="0908b09"/>应众生之执病迷于色者示之以空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0862001" n="0862001"/>味于空者还 <lb ed="X" n="0862a10"/><lb ed="R041" n="0908b10"/>以色破使乎情尘尽荡法执俱忘般若真心于兹 <lb ed="X" n="0862a11"/><lb ed="R041" n="0908b11"/>独露矣且凡夫自有识神<anchor xml:id="nkr_note_add_0862a1101" n="0862a1101"/><anchor xml:id="beg0862a1101" n="0862a1101"/>已<anchor xml:id="end0862a1101"/>来执幻色为真体不 <lb ed="X" n="0862a12"/><lb ed="R041" n="0908b12"/>但迷真空亦不识幻色何者执幻为真故而示之 <lb ed="X" n="0862a13"/><lb ed="R041" n="0908b13"/>曰色不异空使观色空不异与法相应迷情自遣 <lb ed="X" n="0862a14"/><lb ed="R041" n="0908b14"/>度同居土分段生死之苦厄也。</p> <lb ed="X" n="0862a15"/><lb ed="R041" n="0908b15"/><p xml:id="pX26p0862a1501">空不异色者照见二乘五蕴皆空也然色不可著 <lb ed="X" n="0862a16"/><lb ed="R041" n="0908b16"/>空亦不可著体色明空无色可弃若厌色趣空居 <lb ed="X" n="0862a17"/><lb ed="R041" n="0908b17"/>然执为两楹不知性具矣而示之曰空不异色令 <lb ed="X" n="0862a18"/><lb ed="R041" n="0908b18"/>观谛缘中空色不异法执消忘与法相应度有馀 <lb ed="X" n="0862a19"/><lb ed="R041" n="0909a01"/>土变易生死之苦厄也。</p> <lb ed="X" n="0862a20"/><lb ed="R041" n="0909a02"/><p xml:id="pX26p0862a2001">色即是空空即是色者照见菩萨五蕴皆空也前 <lb ed="X" n="0862a21"/><lb ed="R041" n="0909a03"/>云不异空今云即是空者进趣真理异乎凡夫色 <lb ed="X" n="0862a22"/><lb ed="R041" n="0909a04"/>空相即异乎二乘燠然本智烁破群昏苟非三观 <lb ed="X" n="0862a23"/><lb ed="R041" n="0909a05"/>圆融焉能即粗而妙而示之曰色即是空境即心 <lb ed="X" n="0862a24"/><lb ed="R041" n="0909a06"/>也空即是色心即境也色空互即心境皆空双忘 <pb ed="X" xml:id="X26.0551.0862b" n="0862b"/> <lb ed="X" n="0862b01"/><lb ed="R041" n="0909a07"/>人法事尽理圆度实报土变易生死之苦厄也。</p> <lb ed="X" n="0862b02"/><lb ed="R041" n="0909a08"/><p xml:id="pX26p0862b0201">三约教者色不异空者藏教析色明空小乘中钝 <lb ed="X" n="0862b03"/><lb ed="R041" n="0909a09"/>根声闻也空不异色者通教体色入空也色即是 <lb ed="X" n="0862b04"/><lb ed="R041" n="0909a10"/>空者别教次第入中也空即是色者圆教双照真 <lb ed="X" n="0862b05"/><lb ed="R041" n="0909a11"/>俗而入中也。</p> <lb ed="X" n="0862b06"/><lb ed="R041" n="0909a12"/><p xml:id="pX26p0862b0601">四约三观色不异空者从假入空也空不异色者 <lb ed="X" n="0862b07"/><lb ed="R041" n="0909a13"/>从空出假也後二相即圆妙中道也今经衍门境 <lb ed="X" n="0862b08"/><lb ed="R041" n="0909a14"/>智绝待始终不二三观一心说有次第对境修观 <lb ed="X" n="0862b09"/><lb ed="R041" n="0909a15"/>三一圆融敌破小乘及偏菩萨使其心意通泰入 <lb ed="X" n="0862b10"/><lb ed="R041" n="0909a16"/>後法花也。</p><p xml:id="pX26p0862b1005" cb:place="inline">△三总例四蕴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862b11"/><lb ed="R041" n="0909a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0862b1101">受想行识亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862b12"/><lb ed="R041" n="0909a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0862b1201">此四蕴属心依前色蕴次第而生凡有十六句今 <lb ed="X" n="0862b13"/><lb ed="R041" n="0909b01"/>云亦复如是而略之也。</p><p xml:id="pX26p0862b1310" cb:place="inline">△四直显性空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862b14"/><lb ed="R041" n="0909b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0862b1401">舍利子是诸法空相不生不灭不垢不净不增不减。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862b15"/><lb ed="R041" n="0909b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0862b1501">上文明照见五蕴竟今示皆空二字故褈告当機 <lb ed="X" n="0862b16"/><lb ed="R041" n="0909b04"/>言诸法空相者所示真空实相也诸法者十界依 <lb ed="X" n="0862b17"/><lb ed="R041" n="0909b05"/>正之法也空相即无相无生灭垢净增减等相其 <lb ed="X" n="0862b18"/><lb ed="R041" n="0909b06"/>体常住故无生灭其体虚融故无垢净其体周圆 <lb ed="X" n="0862b19"/><lb ed="R041" n="0909b07"/>故无增减又则前五阴等乃般若之相所谓靑靑 <lb ed="X" n="0862b20"/><lb ed="R041" n="0909b08"/>翠竹尽是真如<g ref="#CB15106">鬱</g><g ref="#CB15106">鬱</g>黄花无非般若又云诸法从 <lb ed="X" n="0862b21"/><lb ed="R041" n="0909b09"/>本来常自寂灭相是以不异而异而见诸法异而 <lb ed="X" n="0862b22"/><lb ed="R041" n="0909b10"/>不异世间相常。</p><p xml:id="pX26p0862b2207" cb:place="inline">△五显空无蕴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862b23"/><lb ed="R041" n="0909b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0862b2301">是故空中无色无受想行识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862b24"/><lb ed="R041" n="0909b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0862b2401">谓空无五蕴也幻相既空体性自显一色一香无 <pb ed="X" xml:id="X26.0551.0862c" n="0862c"/> <lb ed="X" n="0862c01"/><lb ed="R041" n="0909b13"/>非中道一动一静直露本真也。</p><p xml:id="pX26p0862c0113" cb:place="inline">△六为钝根开色 <lb ed="X" n="0862c02"/><lb ed="R041" n="0909b14"/>别照九初六根。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862c03"/><lb ed="R041" n="0909b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0862c0301">无眼耳鼻舌身意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862c04"/><lb ed="R041" n="0909b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0862c0401">照见六根皆空也楞严经云元依一精明分成六 <lb ed="X" n="0862c05"/><lb ed="R041" n="0909b17"/>和合今则称体而观由性成修因根显性如冰是 <lb ed="X" n="0862c06"/><lb ed="R041" n="0909b18"/>水无非般若故无六根。</p><p xml:id="pX26p0862c0610" cb:place="inline">△二六尘。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862c07"/><lb ed="R041" n="0910a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0862c0701">无色声香味触法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862c08"/><lb ed="R041" n="0910a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0862c0801">照见六尘皆空也根尘递相涉入为十二入又名 <lb ed="X" n="0862c09"/><lb ed="R041" n="0910a03"/>十二处十处半属色谓五根五尘及法半分一处 <lb ed="X" n="0862c10"/><lb ed="R041" n="0910a04"/>半属心谓意处全法处一分是也此尘原是澄湛 <lb ed="X" n="0862c11"/><lb ed="R041" n="0910a05"/>海中粘湛发见等而起今则称体而观唯一般若 <lb ed="X" n="0862c12"/><lb ed="R041" n="0910a06"/>故无六尘也。</p><p xml:id="pX26p0862c1206" cb:place="inline">△三六识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862c13"/><lb ed="R041" n="0910a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0862c1301">无眼界乃至无意识界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862c14"/><lb ed="R041" n="0910a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0862c1401">照见十八界皆空也界者种族義又界别義为色 <lb ed="X" n="0862c15"/><lb ed="R041" n="0910a09"/>心俱迷者开十八也本是一识随根成异前根尘 <lb ed="X" n="0862c16"/><lb ed="R041" n="0910a10"/>既空识亦成智故无六识此三科照见凡夫五蕴 <lb ed="X" n="0862c17"/><lb ed="R041" n="0910a11"/>皆空承上色不异空之句也。</p><p xml:id="pX26p0862c1712" cb:place="inline">△四十二因缘。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862c18"/><lb ed="R041" n="0910a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0862c1801">无无明亦无无明尽乃至无老死亦无老死尽。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862c19"/><lb ed="R041" n="0910a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0862c1901">照见十二因缘皆空也因缘者辗转感果为因互 <lb ed="X" n="0862c20"/><lb ed="R041" n="0910a14"/>相由藉为缘始从无无明至无老死十二因缘生 <lb ed="X" n="0862c21"/><lb ed="R041" n="0910a15"/>相无明尽至无老死尽十二因缘灭相了此生灭 <lb ed="X" n="0862c22"/><lb ed="R041" n="0910a16"/>之法当体即是不生不灭故云无也。</p><p xml:id="pX26p0862c2215" cb:place="inline">△五四谛。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862c23"/><lb ed="R041" n="0910a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0862c2301">无苦集灭道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0862c24"/><lb ed="R041" n="0910a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0862c2401">照见四谛皆空也苦则三相迁移谓生异灭集则 <pb ed="X" xml:id="X26.0551.0863a" n="0863a"/> <lb ed="X" n="0863a01"/><lb ed="R041" n="0910b01"/>四心流动谓贪嗔痴等分灭则灭有还无道则对 <lb ed="X" n="0863a02"/><lb ed="R041" n="0910b02"/>治易夺苦集是世间因果道灭是出世因果此系 <lb ed="X" n="0863a03"/><lb ed="R041" n="0910b03"/>藏教生灭四谛也更有无生无量今就圆教无作 <lb ed="X" n="0863a04"/><lb ed="R041" n="0910b04"/>四谛结业即解脱无苦可厌尘劳本淸净无集可 <lb ed="X" n="0863a05"/><lb ed="R041" n="0910b05"/>断烦恼即菩提无道可修生死即涅槃无灭可证 <lb ed="X" n="0863a06"/><lb ed="R041" n="0910b06"/>故云无也此则照见二乘谛缘皆空承上空不异 <lb ed="X" n="0863a07"/><lb ed="R041" n="0910b07"/>色之句也。</p><p xml:id="pX26p0863a0705" cb:place="inline">△六六度。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0863a08"/><lb ed="R041" n="0910b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0863a0801">无智亦无得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0863a09"/><lb ed="R041" n="0910b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0863a0901">照见六度皆空也六度以智为体智度既空五度 <lb ed="X" n="0863a10"/><lb ed="R041" n="0910b10"/>亦空故云无又智者观智三智圆融为一切种智 <lb ed="X" n="0863a11"/><lb ed="R041" n="0910b11"/>得谓三谛理体周遍能所俱泯故云无承上色即 <lb ed="X" n="0863a12"/><lb ed="R041" n="0910b12"/>是空空即是色之句也。</p><p xml:id="pX26p0863a1210" cb:place="inline">△七结前生後。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0863a13"/><lb ed="R041" n="0910b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0863a1301">以无所得故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0863a14"/><lb ed="R041" n="0910b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0863a1401">以由也无所得三字结前故之一字起後文也前 <lb ed="X" n="0863a15"/><lb ed="R041" n="0910b15"/>文言空或言无或言不今无所得结之。</p><p xml:id="pX26p0863a1516" cb:place="inline">△八修证 <lb ed="X" n="0863a16"/><lb ed="R041" n="0910b16"/>人法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0863a17"/><lb ed="R041" n="0910b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0863a1701">菩提萨埵依般若波罗蜜多故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0863a18"/><lb ed="R041" n="0910b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0863a1801">菩提萨埵梵语具称今称菩萨者略去提埵二字 <lb ed="X" n="0863a19"/><lb ed="R041" n="0911a01"/>华言大道成众生自证般若复以教人故此在焉 <lb ed="X" n="0863a20"/><lb ed="R041" n="0911a02"/>斯能修人也般若等所依法也菩萨冠于三教巧 <lb ed="X" n="0863a21"/><lb ed="R041" n="0911a03"/>拙不同今就圆教而显。</p><p xml:id="pX26p0863a2110" cb:place="inline">△九障除果圆。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0863a22"/><lb ed="R041" n="0911a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0863a2201">心无罣碍无罣碍故无有恐怖远離顚倒梦想究竟 <lb ed="X" n="0863a23"/><lb ed="R041" n="0911a05"/>涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0863a24"/><lb ed="R041" n="0911a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0863a2401">此度一切苦厄也若以有所得心为本修因如穿 <pb ed="X" xml:id="X26.0551.0863b" n="0863b"/> <lb ed="X" n="0863b01"/><lb ed="R041" n="0911a07"/>破絮于荆棘中行触处罣碍以无所得心照圆融 <lb ed="X" n="0863b02"/><lb ed="R041" n="0911a08"/>谛理似淸风遊于大虚纵横自在无罣碍而成解 <lb ed="X" n="0863b03"/><lb ed="R041" n="0911a09"/>脱德无恐怖而成法身德離顚倒梦想成般若德 <lb ed="X" n="0863b04"/><lb ed="R041" n="0911a10"/>三道非離而離三德非证而证一一无著方離顚 <lb ed="X" n="0863b05"/><lb ed="R041" n="0911a11"/>倒故云究竟涅槃也。</p><p xml:id="pX26p0863b0509" cb:place="inline">△七印证。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0863b06"/><lb ed="R041" n="0911a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0863b0601">三世诸<persName>佛</persName>依般若波罗蜜多故得阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0863b07"/><lb ed="R041" n="0911a13"/>菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0863b08"/><lb ed="R041" n="0911a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0863b0801">显此般若不唯一<persName>佛</persName>二<persName>佛</persName>三四五<persName>佛</persName>而修证之十 <lb ed="X" n="0863b09"/><lb ed="R041" n="0911a15"/>方三世诸<persName>佛</persName>莫不依之而修证梵语阿耨多罗此 <lb ed="X" n="0863b10"/><lb ed="R041" n="0911a16"/>云无上三藐三菩提此云正<persName>等正觉</persName>福慧圆极故 <lb ed="X" n="0863b11"/><lb ed="R041" n="0911a17"/>言无上拣偏小而不離偏小故云正等三谛幷照 <lb ed="X" n="0863b12"/><lb ed="R041" n="0911a18"/>故云正觉。</p><p xml:id="pX26p0863b1205" cb:place="inline">△八四咒牒结。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0863b13"/><lb ed="R041" n="0911b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0863b1301">故知般若波罗蜜多是大神咒是大明咒是无上咒 <lb ed="X" n="0863b14"/><lb ed="R041" n="0911b02"/>是无等等咒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0863b15"/><lb ed="R041" n="0911b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0863b1501">结上五蕴皆空之实效也凡夫被五蕴繫缚如蚕 <lb ed="X" n="0863b16"/><lb ed="R041" n="0911b04"/>自茧不得其神今称般若照见色不异空心无罣 <lb ed="X" n="0863b17"/><lb ed="R041" n="0911b05"/>碍如鸟出笼可谓神矣故云是大神咒获破恶益 <lb ed="X" n="0863b18"/><lb ed="R041" n="0911b06"/>对治悉昙也大明咒者结二乘五蕴皆空之实效 <lb ed="X" n="0863b19"/><lb ed="R041" n="0911b07"/>也二乘虽破见思伏乎尘沙出乎三界由其无明 <lb ed="X" n="0863b20"/><lb ed="R041" n="0911b08"/>全在故如长夜今称般若照见空不异色无明将 <lb ed="X" n="0863b21"/><lb ed="R041" n="0911b09"/>破涅槃性天稍有曙色可谓明矣故云是大明咒 <lb ed="X" n="0863b22"/><lb ed="R041" n="0911b10"/>获欢喜益世界悉昙也是无上咒者结上通别二 <lb ed="X" n="0863b23"/><lb ed="R041" n="0911b11"/>教菩萨五蕴皆空之实效也菩萨所修色即是空 <lb ed="X" n="0863b24"/><lb ed="R041" n="0911b12"/>等望前为勝故云无上比圆为劣所显三德殊勝 <pb ed="X" xml:id="X26.0551.0863c" n="0863c"/> <lb ed="X" n="0863c01"/><lb ed="R041" n="0911b13"/>获生善益为人悉昙也无等等咒者结六度皆空 <lb ed="X" n="0863c02"/><lb ed="R041" n="0911b14"/>之实效也等觉无明未尽如十四夜月菩萨涅槃 <lb ed="X" n="0863c03"/><lb ed="R041" n="0911b15"/>证未圆极今称般若无明顿空三德圆显世出世 <lb ed="X" n="0863c04"/><lb ed="R041" n="0911b16"/>间无物与等故云无等而能出等与万物故云是 <lb ed="X" n="0863c05"/><lb ed="R041" n="0911b17"/>无等等咒获入理益第一義悉昙也。</p><p xml:id="pX26p0863c0515" cb:place="inline">△三擧周劝 <lb ed="X" n="0863c06"/><lb ed="R041" n="0911b18"/>流通二初擧用。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0863c07"/><lb ed="R041" n="0912a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0863c0701">能除一切苦真实不虚故说般若波罗蜜多咒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0863c08"/><lb ed="R041" n="0912a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0863c0801">中道观智照破三惑即成三德除九法界之苦故 <lb ed="X" n="0863c09"/><lb ed="R041" n="0912a03"/>将实语以订之<persName>如来</persName>有五语擧三隐二故云真实 <lb ed="X" n="0863c10"/><lb ed="R041" n="0912a04"/>不虚正谓日可令冷月可令暖<persName>如来</persName>所说无有异 <lb ed="X" n="0863c11"/><lb ed="R041" n="0912a05"/>也欲令众生诚信而入真实而修勿使疑惑也又 <lb ed="X" n="0863c12"/><lb ed="R041" n="0912a06"/>恐恶世弘经魔强法弱说咒护之令前四种实效 <lb ed="X" n="0863c13"/><lb ed="R041" n="0912a07"/>智慧无所损减是故说咒。</p><p xml:id="pX26p0863c1311" cb:place="inline">△二说咒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0863c14"/><lb ed="R041" n="0912a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0863c1401">即说咒曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0863c1405" cb:place="inline">揭谛揭谛波罗揭谛波罗僧揭谛菩提萨 <lb ed="X" n="0863c15"/><lb ed="R041" n="0912a09"/>婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0863c16"/><lb ed="R041" n="0912a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0863c1601">此五不翻中秘蜜不翻也又咒者祝也<persName>如来</persName>祝愿 <lb ed="X" n="0863c17"/><lb ed="R041" n="0912a11"/>一切众生欲使人人契会个个圆修不使错误也 <lb ed="X" n="0863c18"/><lb ed="R041" n="0912a12"/>又咒者如军中密号唱号相应无所诃问不相应 <lb ed="X" n="0863c19"/><lb ed="R041" n="0912a13"/>者执以诃戮般若之法亦复如是相应者咸是菩 <lb ed="X" n="0863c20"/><lb ed="R041" n="0912a14"/>提不相应者即是魔外又则前是显说般若此是 <lb ed="X" n="0863c21"/><lb ed="R041" n="0912a15"/>密说般若显密两说者何機有不同故宜显则显 <lb ed="X" n="0863c22"/><lb ed="R041" n="0912a16"/>说宜密则密说无非令他获益耳且如显说中获 <lb ed="X" n="0863c23"/><lb ed="R041" n="0912a17"/>益者一向著文字语言名相不除想心不绝处于 <lb ed="X" n="0863c24"/><lb ed="R041" n="0912a18"/>是非场中何日了期是谓不相应处兹闻密说无 <pb ed="X" xml:id="X26.0551.0864a" n="0864a"/> <lb ed="X" n="0864a01"/><lb ed="R041" n="0912b01"/>所凑泊離名字相離言说相言语道断思虑寂灭 <lb ed="X" n="0864a02"/><lb ed="R041" n="0912b02"/>斯合般若无说无闻之旨密说中获益者如禅家 <lb ed="X" n="0864a03"/><lb ed="R041" n="0912b03"/>单参一句无意味语如银墙铁壁使人顿断心路 <lb ed="X" n="0864a04"/><lb ed="R041" n="0912b04"/>拟议思量如栗棘蓬使人吞不得如金刚圈使人 <lb ed="X" n="0864a05"/><lb ed="R041" n="0912b05"/>透不得但如此参去直待识穷疑尽豁然如桶底 <lb ed="X" n="0864a06"/><lb ed="R041" n="0912b06"/>脱落所谓推门落桕不劳他力到这裡敲锣擂鼓 <lb ed="X" n="0864a07"/><lb ed="R041" n="0912b07"/>共演真常打户捶门同归般若方可随缘放旷任 <lb ed="X" n="0864a08"/><lb ed="R041" n="0912b08"/>意逍遥与前明头入者各路同居方得照见五蕴 <lb ed="X" n="0864a09"/><lb ed="R041" n="0912b09"/>皆空度一切苦厄也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0864a10"/><lb ed="R041" n="0912b10"/> <lb ed="X" n="0864a11"/><lb ed="R041" n="0912b11"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>般若波罗蜜多心经发隐<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0859c1501" to="#end0859c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0860b0601" to="#end0860b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0860b1201" to="#end0860b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0861b0401" to="#end0861b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0861b0402" to="#end0861b0402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0861c0901" to="#end0861c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0862a1101" to="#end0862a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0861001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0861001">多下一有心字</note> <note n="0862001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0862001">味疑昧</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0859c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0859c1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0860b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0860b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0860b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0860b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0861b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0861b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0861b0402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0861b0402">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0861c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0861c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0862a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0862a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>